ปัญหา: ฮาร์ดดิสก์ IDE เก่ามีข้อมูลสำคัญ แต่ PC ใหม่ไม่มี IDE Port

ในยุค 2000s IDE/PATA ถือเป็นมาตรฐาน แต่ตั้งแต่ SATA มาแทนพอสมควร ค่อย ๆ หายตัวไป บัดนี้หา IDE port บน PC หรือ Laptop ใหม่ได้ยากจริง ๆ ผู้ที่ต้องกู้ข้อมูลจากฮาร์ดดิสก์เก่า เหลือตัวเลือก USB IDE adapter แพงและไม่มั่นใจเท่าไร

หรือบางคน เก็บฮาร์ดดิสก์เก่า ๆ ไว้เพราะกลัวว่ามีข้อมูลสำคัญที่ยังไม่ได้กู้ออก แต่ไม่รู้ว่าต้องทำยังไง

Raspberry Pi PATA-GPIO Bridge - ตัวช่วย IDE Drive ใหม่

PATA-GPIO คือ Linux kernel driver ที่ทำให้ Raspberry Pi สามารถติดต่อกับ IDE/PATA drives ได้ผ่าน GPIO pins โดยตรง ไม่ต้องใช้ USB adapter พลาสติกแพง ๆ

ปัญหามันเรื่องไปนั้น: IDE drive ต้องการ 40 pins แบบขนาดใหญ่ ส่วน Pi มี GPIO mini pins อยู่แถม ดังนั้น PATA-GPIO เลยทำ adapter ที่แปลงสัญญาณ GPIO เป็น IDE protocol ได้ ขั้นตอนง่าย ๆ คือ

• เสียบสายจากฮาร์ดดิสก์ IDE ไปยัง GPIO breakout board
• โหลด pata-gpio driver ใน Linux
• System จะรู้จัก IDE drive เป็น /dev/sda แบบปกติ
• Copy ข้อมูลออกมาแบบปกติ

อุปกรณ์ที่ใช้ในโปรเจกต์

หลักการทำงาน

ระบบทำงานดังนี้:

1. GPIO to IDE Mapping: PATA-GPIO driver แมพ GPIO pins เป็น IDE protocol (IDE bus cycles, DMA signals)
2. IDE Drive Detection: เมื่อ driver โหลด Linux จะสแกน IDE bus และพบ drive เป็น /dev/sda หรือ /dev/sdb
3. Data Transfer: สำหรับ Pi 4/5 ความเร็วประมาณ 10-20 MB/s (ช้ากว่า SATA แต่ใช้ได้)
4. File Copy: ใช้ tools ธรรมดา เช่น dd, rsync, หรือ mount filesystem แบบปกติ

สำหรับการ mount ฮาร์ดดิสก์เก่า สามารถใช้ Windows FAT32, NTFS, Linux ext2/3/4 ได้เกือบทั้งหมด ขึ้นอยู่กับสมัย

ใครต้องใช้ PATA-GPIO

• Retro Computing Enthusiasts: เก็บ Collection ของฮาร์ดดิสก์เก่า
• Data Recovery: มีฮาร์ดดิสก์เก่ากับข้อมูลสำคัญที่ยังไม่ได้ backup
• Archive & Preservation: ดิจิทัลไลเซชั่นเก็บข้อมูลเก่า
• Maker & DIY: อยากเล่นกับฮาร์ดแวร์เก่า ไม่อยากใช้เงินเยอะ
• IT Professionals: ต้องกู้ข้อมูลจาก Legacy systems

ทำไม Open Source ถึงดี

PATA-GPIO เป็นโปรเจกต์ open source บน GitHub ผู้สร้างชื่อ manawyrm (Jörg Pernischl) ซึ่งหมายความว่า:

• ฟรี: ไม่ต้องเสียเงินซื้อ driver หรือ adapter แพง
• Transparent: ดูโค้ด เข้าใจหลักการทำงาน ปรับแต่งได้
• Community Support: คนอื่นใช้ตัวเดียวกัน ถ้ามีปัญหามีคนช่วย
• Future-proof: ถ้า vendor ปิดตัว driver ยังมีอยู่สำหรับ Linux ตลอดไป

ดูการทำงานจริง

วิดีโอ: Demo PATA-GPIO driver บน Raspberry Pi

วิธีติดตั้ง PATA-GPIO (ขั้นพื้นฐาน)

ทีมที่เก่าที่ต้องการลองใช้ สามารถตามขั้นตอนได้ดังนี้

1. Download Linux Image: โหลด Raspberry Pi OS หรือ Debian จาก raspberry.org แล้างเขียนลง SD card
2. Clone Repository: ใช้ git clone เพื่อดึง pata-gpio repository จาก GitHub: git clone https://github.com/manawyrm/pata-gpio.git
3. Build Driver: ติดตั้ง kernel headers, compile driver พร้อมทำการ install
4. Load Module: ใช้ insmod หรือ modprobe เพื่อโหลด module เข้า kernel
5. Connect IDE Drive: เสียบสาย IDE + jumper wires ตามที่ GitHub documentation เรียน
6. Mount & Copy: ใช้ fdisk, parted, mount แบบปกติเพื่ออ่านข้อมูล

เทียบกับวิธีอื่น

ตลาดมี alternative solutions อยู่หลายแบบ:

• USB IDE Adapter (2000-3000 บาท): ทำงานตรงไปตรงมา แต่แพง และไม่รู้ซ่อมได้ยังไง
• SATA Docking Station: ใช้ได้แต่สำหรับ SATA drives เท่านั้น IDE ไม่ได้
• Dedicated IDE Controller: Card แพง ๆ ราคา 5000+ บาท
• Raspberry Pi + PATA-GPIO (ของเรา): ค่าใช้จ่ายต่ำ นำไป hack ได้ และ open source